***

امام علی(ع):      ارجمندترین مردم کسانی هستند که ادب دارند.

 ***

مقاله ی بلوغ

پیش گفتار :  

نظر به اینکه کلیه ی شاگردان مقطع راهنمایی از نظر رشد و تکامل وارد مرحله ی جدید نوجوانی می شوند این نیاز احساس شد که تحقیقاتی راجع به رشد و تکامل و روانشناختی دوره ی نوجوانی انجام شود و به اطلاع اولیاء امور به ویژه پدران و مادران و مدیران ودبیران رسانده شود تا انشاء الله با یک بسیج همگانی بتوانیم :

 1.   علت ها را بشناسیم

 2.   پیشگیری قبل از درمان انجام پذیرد

 3.   یافته ها و اطلاعات خود را به اجرا بگذاریم

 4.   در انتهای سال آن ها ( عملکردها ) را ارزشیابی نماییم تا راه را برای سالهای بعد هموار ساخته و فرزندان خود را در انتخاب راه درست رهنمون سازیم . در همین جا ، پیشاپیش همکاری همه ی والدین محترم را جهت اجرای این پروژه استدعا داریم که حتماً ما را از انتقادات و پیشنهادهای خود مطلع سازید تا انشاء الله راه را با سلامتی کامل طی کنیم .  

مقدمه : 

 پیدایش بلوغ و تغییرات روانی وفیزیولوژیکی مربوط به آن یکی از مشخصات نوع انسان است و نوزاد انسان در مقایسه با حیوانات ناتوان تر به وجود آمده است چون حیوانات می توانند در عرض چند ماه وابستگی خود را از والدین قطع کنند و مستقل شوند ولی نوزاد انسان برای رسیدن به تکامل فیزیکی و روحی و روانی احتیاج به گذشت سالهای زیادی دارد تا از والدین خود قطع وابستگی نماید . شروع بلوغ در دختران از سن 9 تا 11 سالگی می باشد امّا در پسران یکسال دیرتر شروع می شود . البته شروع این دوره بستگی به مناطق سردسیر و گرمسیر و رژیم غذایی رایج خانوادگی و فرهنگ هر خانواده نیز دارد و شدت و وقوع آنرا کم و زیاد می کند . مثلاً مصرف مواد پروتئینی سن بلوغ را جلو می اندازد .در حوالی preaddolesance ( قبل از بلوغ ) معمولاً تغییراتی در فعالیت غده ی هیپوفیز بوجود می آید و به دنبال تغییر این غده ، تغییری در غدد جنسی ایجاد می شود و باعث افزایش ترشح غدد جنسی می شود در نتیجه رشد دستگاه تناسلی و جنسی شروع شده و رشد اندامها به سرعت صورت می گیرد .رشد اندامهای تناسلی در دو دوره از زندگی زیاد است :

 1.  سال اول زندگی  

 2. دوره ی بلوغ برحسب اینکه کدامیک از غدد فعالیت می کنند که ترشح آنها در دخترها و پسرها متفاوت می باشد ، علائم بلوغ ظاهر می شود . 

علائم puberty   در پسران :

رشد اندامهای تناسلی ، تغییر صدا ، رشد مو در ناحیه ی تناسلی ، روییدن موی صورت ، ساخته شدن نطفه ، پهن شدن شانه ، رشد عضلانی که عضلات زاویه دار می شود ، ریزش موها در ناحیه ی پیشانی . تغییرات روانی در این دوره : در این سن تغییرات روانی نیز به وجود می آید یعنی به دنبال تغییرات سریع جسمانی ، ego (خویشتن خویش) مجبور است خود را با تغییرات بدنی تطبیق کند که این تطبیق از دوره ی راهنمایی کودکی وجود داشته است ولی در اینجا به علت افزایش انگیزه ها یک سری کشمکش هایی ممکن است به وجود آید . چطور ؟ اگر شخص :

 1.   تغییر و تفاوتی بین خود و هم سن و سالان ببیند یعنی تغییر در فرم بدنی ببیند ( که با همسالان فرق دارد )      این تغییرات puberty   باعث اضطراب ( Anxiety ) می شود .

 2.   زمان شروع بلوغ : دومین علت که باعث اضطراب می شود زمان شروع بلوغ است . زود و یا دیر شروع شدن بلوغ باعث ایجاد کشمکش وسیع در زندگی روانی شخص می شود طوریکه تغییرات puberty  و عوامل روانی آن یکی از بزرگترین عوامل کشمکش در دوران رشد روانی شخص است . پس یکسری از تغییرات این سن تغییرات جسمانی است و کشمکش دیگری که در این سن ظاهر می شود به علت تغییرات این سن است. تمایلات جنسی تا 100 برابر افزایش می یابد . در نتیجه بالا رفتن میل جنسی و توجه به اندامهای جنسی ، کشمکش و مشکلات دوره های قبل ممکن است پیدا و ظاهر شوند و شخص به دوره های قبل از نوجوانی برگردد و به دنبال این مسئله ممکن است به صورت اختلالات رفتاری از قبیل بی حوصلگی ، عصبانیت ، فرار از خانه و ... ظاهر شود. پس چطور باید این مسئله را حل کرد؟ بستگی دارد که شخص چگونه مراحل قبلی مشکلات خود را حل کرده باشد طوریکه مرحله addolesance را شانس دوم شخص می خوانند یعنی شخص در این مرحله مسائل و مشکلات مراحل قبل ( odipal - oral - anal ) را مجدداَ ظاهر و بررسی می کند. اگر شخص نتوانسته باشد در مراحل قبل مسائل را حل کند در این دوره این شانس را پیدا می کند که مسائل را حل کند و این قابل ذکر است که اگر در این مرحله که یکی از بحرانهای نوجوان است این مسئله حل نشود پایه بسیاری از بیماریها مانند شیزوفرنیا یا اسکتیروفرنیا پایه ریزی می شود که بعداً مفصلاً درباره ی راه حل ها در قسمت « حل مسئله » صحبت و بحث و بررسی می شود.

اثرات روانی و اجتماعی بلوغ :

به تدریج که آثار آناتومی و فیزیولوژیکی بلوغ ظاهر می شود نوجوان توجهش به تغییر شکل و جثه ی خودش منعکس می شود و در این مورد پسرها از کوتاهی قد و دخترها از بلندی قد ناراحتند و چاقی یکی از مواردی است که بچه ها در برابر آن عکس العمل نشان می دهند و همچنین ظاهر شدن جوشهای غرور در نوجوانان باعث نگرانی آنها می شود و این جوشها گاهی اوقات مسائل روانی و مشکلاتی را برای آنها به وجود می آورد بخصوص این که به غلط شایع شده است که این جوشها در افرادی که تمایل جنسی زیاد دارند دیده می شوند و بنابراین سعی در پوشاندن آنها از طریق آرایش صورت و بلند کردن موهای جلوی سر ( در پسران ) و ریختن موها بر روی پیشانی می کنند . در این سن به دنبال بروز اضطراب و هیجانات یکسری علائم و تظاهرات بدنی در شخص ظاهر می شود یعنی علائم سوماتیکی ( علائم جسمی که منشأ روانی دارد ) ، به دنبال اضطراب در سیستم عصبی اتونوم دیده می شود . مثل تپش قلب ، عرق زیاد ، احساس خستگی ، احساس کشش عضلانی ، اختلال در تنفس و نرمش و  ... .نوجوان علت اصلی این تغییرات را نمی داند و این علائم را که خود چیزی جز علائم اضطراب نیستند باعث افزایش اضطراب می شوند و نوجوان اینگونه فکر می کند که به بیماری جسمی مبتلا شده است . فکر می کند شاید دچار بیماری لاعلاجی شده باشد این افکار به تدریج در زندگی روانی و اجتماعی نوجوان تأثیر می گذارد. از مسائل دیگر شایع در این گروه سنی Mastarbaition  ( خودارضایی ، استمناع ) می باشد که ممکن است در این تغییرات روانی و رفتاری و خلقی را ایجاد کند .Mastaibaition  و لذت حاصل از آن باعث می شود که شخص این عمل را تکرار کند و چون در بین مردم این طور شایع است که این عمل باعث کوری ، کری و اختلالات عصبی و روانی می شود ، نوجوانی با این اطلاعات غلط برخورد می کند و برای مدتی این عمل را کنار می گذارد و دچار ترس و وحشت می شود و بعد از مدتی دوباره انجام می دهد و دچار شرم و پشیمانی می شود .Mastabaiti در پسران حدود 91% وجود دارد و ر دختران کمتر است . هنگامی که بلوغ شروع می شود بسیاری از نیازهایی که در ضمیر شخص بطور نهفته بوده است بیدار می شود در نتیجه نیروی جدیدی در شخص به وجود می آید که به دنبال آن شخص ممکن است دست به اعمال و رفتاری بزند که جزءاعمال ظاهری و پاتولوژیک ( بیمارگونه ) معرفی می شود ، در حالیکه چیزی نیست جز تظاهرات روانی بلوغ . این تظاهرات در پسران ممکن است به این صورت باشد : تمایل به اینکه بیشتر در بیرون از خانه باشند ، دیر به خانه بیایند ، تمایل به دزدی دارند ، حرف بزرگترها را با تأخیر انجام می دهند یا اینکه مدت آنرا طولانی می کنند تا بزرگترها خسته شوند و از انجام آن منصرف شوند و ... بطور خلاصه در نتیجه ، تغییرات جسمانی و فیزیولوژیکی تحت تأثیر تغییرات هورمونی بطور وسیع بوجود می آید که کودک را از مرحله ی آرامش وارد مرحله ای مملو از فشارهای روحی و روانی و اجتماعی می کند . تظاهرات صفات ثانوی بالغین در کودک باعث می شود که از نظر روحی و اجتماعی دچار اختلالاتی شود که سرانجام بر آنها غلبه یافته و وارد مرحله ی نوجوانی می شود .

دوره ی اولیه ی نوجوانی:

در مرحله ی اول نوجوانی غرایز جنسی و پرخاشگری در نوجوان به سرعت افزایش پیدا می کند و پسری که تا چندی پیش به لباس اطرافیان و جنس مخالف خصوصاً خواهرش توجهی نداشت، افکاری در او بوجود می آید و یکسری از تخیلات که برای او لذت بخش است بوجود می آید و این به صورت اعتراض به لباس پوشیدن محارم خود نمایان می گردد. از یک طرف این احساسات باعث لذت بخشی اوست و از طرف دیگر باعث شرم و گناه و تقصیر در او می شود و این تخیلات طوری است که شخص نمی تواند تخیلات خود را در جایی بازگو کند و از همین جا است که تعادل روحی شخص به هم می خورد و شروع به بهانه گیری و درگیری با خانواده اش می کند و به دنبال هر درگیری باز احساس پشیمانی و گناه در او افزایش پیدا می کند برای اینکه از شرّ این نوع گناه و پشیمانی راحت شود، به یکسری کارها که لذت آنی دارد پناه می برد از جمله ی آن  Mastarbaition و به دنبال این عمل باز هم احساس پشیمانی افزایش می یابد. در اوایل نوجوانی حلقه ی معیوبی بین احساسات و رفتار و افکار و حرکات شخص پیدا می شود. در اوایل نوجوانی ego شخصیتی دائماً در معرض تهدید است و برای اینکه جلوی این تهدید را بگیرد دچار افکار بزرگ منشی می شود و گاهی اگر قادر نباشد و نتواند شخصیت خود را پیدا کند و جلوی تهدیدها را بگیرد (البته این تهدید چیزی جز کشمکشهای درونی شخصیت درونی است) افسردگی ایجاد می شود.

مشخصات دوران اولیه ی نوجوانی : به ترتیب عبارتند از:

1. در این دوران شخص حالت سرکشی و عصیان بر علیه والدین و بزرگسالان پیدا می کند که در اول بصورت تکلم و به تدریج این علامت در رفتار شخص هم ایجاد می شود و جدایی عاطفی از والدین که آنرا دوباره زنده شدن خاطرات عقیده اُدیپ odip می گویند پیدا می شود که باعث بوجود آمدن شرم  گناه می شود. در این موقع نوجوانان به دنبال شناسایی وجود خویش رفته و درپی کسانی غیر از والدین هستند که آنها را الگو قرار دهند و خود را با آنان همانند سازند.

 2. در این دوره نوجوانان به وجود خود اهمیت زیاد می دهند (خودشیفتگی) و دوستی و پرستش بدن خود را به حد اعلی می رسانند.

 3. ارتباط و آشنایی با دوستان و همسالان نقش حیاتی برای عبور از کودکی و رسیدن به بزرگسالی است و احساسات جنسی رشد می کند. ابتدا بصورت تخیلات بعد Mastarbaition (استمناع) و بعد بصورت سایر فعالیتهای جنسی ظاهر می شود.  غریزه پرخاشگری و تهاجمی با افزایش قدرت جسمانی به پیشروی خود ادامه می دهد و خوشی و عواطف روبه تکامل می گذارد. رفتار و کردار به طور عموم غیر قابل کنترل می شود. ارتباط نوجوان باهم سن و سالان خود: این نوجوانان که با پدر و مادر از نظر احساسات عاطفی قطع رابطه کرده اند فکر می کنند دوستان آنها می توانند به آنها نیروی زیادی بدهند و آنها را بهتر از والدین درک می کنند و برای اینکه این دوستان را از دست ندهند سعی می کنند تا آنجا که می توانند خود را با آنها تطبیق دهند (مثل آنها لباس بپوشند و آرایش کنند). در این سن دخترها و پسرها تمایل دارند باهم معاشرت کنند و به هم اسم و آدرس و شماره ی تلفن بدهند. آنهایی که بعد از مدتها و بعد از زحمات بسیار موفق به برقراری تماس تلفنی می شوند ممکن است ساعتها به صحبت بپردازند و در موقع صحبت کردن در کارها و رفتارها ژست هایی خاص می گیرند و در عین حال افکار مختلفی در ذهنشان است که مبدأ جنسی آنها برای روانشناسان پوشیده نیست و از نظر تجزیه روانی و مکالمات روانی اینطور توجیه می کنند. در ابتدای مرحله ی نوجوانی احساس گناه و تقصیر ناشی از تمایلات جنسی در نوجوانان به مقدار زیادی وجود دارد و چون در تماس تلفنی آنها نزدیک هم نیستند و همدیگر را نمی بینند از تماس جنسی پرهیز می کنند. بدین ترتیب احساس تقصیر و گناه آنها کمتر است. امّا چیزهای دیگری در این مرحله پیدا می شود که رقصیدن یکی از آنهاست. در فرهنگ های مختلف رقصیدن از نظر آهنگ و فرم با هم فرق دارد و عقاید مختلف درباره آن وجود دارد و آداب و رسوم خاصی در نقاط مختلف در مورد آن وجود دارد و به هر حال حرکات موزون بدن در هنگام رقصیدن غزایز بیشماری را ارضاء می کند و ممکن است باعث آرامش شود و از هیجانات و اضطراب او کم کند و در غریزه جنسی و تهاجمی و پرخاشگری را به طور نسبی و سمبولیک اغنا کند.

سخنی با والدین عزیز :

عزیزان و بزرگواران ، توجه داشته باشید که این نوجوانان امروز شما همان کودک نوزاد و کودک نوپای شما است که مرحله به مرحله شیرخوردن، راه افتادن، حرف زدن و ... او را دنبال کرده اید و امروز که او دچار این بحران های روحی است فقط او را درک کنید و رو به روی او جبهه نگیرید . پدران عزیز شما نقش مهمی در سرنوشت پسران خود بازی می کنید. اگر تا قبل از این سن مادران می توانستند از عشق مادری بر روی پسران شما تأثیرگذار باشند و خلأ ها را پر کنند امروز آنها هم بی سلاح هستند. شما بزرگواران با کمی صبر و تحمل و گذشت می توانید به نوجوانان خود این امکان را بدهید که به سلامت این گذرگاه حساس را رد کنند و به سلامت از آن عبور کنند. اکنون که مردان و زنان بزرگی را می بینید که دچار مشکلات شخصیتی بزرگی هستند دقیقاً از همین سن دچار ضعف و ناتوانی می باشند. ما در این مقوله و در این زمان با هم متحد می شویم تا با نوجوانمان رو راست باشیم. حل مسئله:

1. کنترل رفتارمان با نوجوان

2. رفتار دقیق با نوجوان به طوری که به نوجوان اجازه اظهار نظر داده شود.

3. کنترل والدین بطور مخفیانه روی نوجوان (نه مستقیم)

4. سوق دادن نوجوان به ورزش

5. انجام فرایض دینی و نزدیک کردن نوجوان به خدا

6. نادیده گرفتن بعضی از خطاهای جنسی و سوق دادن نوجوان به انجام اعمال سالم (مثل ورزش کردن و فعالیتهای گروهی)

7. پر نمودن اوقات فراغت نوجوان (البته باید هدف دار و محتاطانه انجام شود)

8. اجازه دوست یابی و معاشرت با هم سن و سالان (زیر نظر خانواده بطور غیرمستقیم و کمک گرفتن از اولیای مدرسه و جهت دادن به دوستی ها)

9. الگو قرار دادن شخص سوم، بطوریکه مورد پسند رفتاری و کرداری و عقیدتی و فرهنگی برای نوجوان و خانواده باشد. مانند مدیر، ناظم و حتی یکی از معلمان و دایی و یا عمو و یا شخصی که مورد تأثیر والدین باشد.

10. آزاد گذاشتن (تحت کنترل مخفیانه) نوجوان در تعیین و انتخاب لباس و رنگ اشیاء و البسه و اطاق و وسایل شخصی (در این نکته بزرگ منشی و حل اعتماد به نفس نوجوان بسیار زیاد تأثیرپذیر و بالا می رود). در اینجا پیشنهاد می کنیم که:

1. جداولی را به روز و ماه تعیین کنید که عملکردهای خود و نوجوان را بصورت مستقیم و خالصانه درج کنید.

2. در مورد حل مسائل به مشورت با روانکاوان اعتماد کنید.

3. در پایان جداول خود را ارزشیابی و درصد موفقیت خود را به ما اعلام کنید تا بتوانیم راندمان آموزشی و اجتماعی نوجوانان را بالا ببریم.

4. با ما در مورد تجارب ارتقاء سطح درسهای نوجوانتان تماس بگیرید. در آخر به شما والدین محترم مژده می دهیم که فرزندان شما از سن 18 الی 20 سالگی به طور ناخودآگاه همانی می شوند که شما خواسته اید. پس در این زمینه به باورها و کلام خود نگاهی کنید و اگر در این مقوله احساس نقصان می کنند با دفتر مدیر و انجمن اولیای مدرسه تماس بگیرند تا کتابهای توانگری و پرورش باورهای درست به شما معرفی گردد و همچنین از شما خواستاریم که انتقادات و پیشنهادات خود و تجربیات خود را برایمان بازگو کنید تا حداقل این حرکت یکطرفه و یکسویه نباشد.